जनगणना र तथ्याङ्क

गोत्र भनेको बाबुतर्फबाट चल्दै आएको ऋषि-वंशको नाम हो। खस-आर्य र वैदिक परम्परामा एउटै गोत्रका मानिस एउटै पुर्खाका सन्तान मानिन्छन्, त्यसैले सगोत्र विवाह गरिँदैन।

प्रवर गोत्रका मूल ऋषिपछिका प्रमुख ऋषिहरूको सूची हो - प्रायः एक, तीन वा पाँच नाम। पूजा-सङ्कल्पमा गोत्रसँगै प्रवर पनि भनिन्छ, र दुई गोत्रको प्रवर धेरै मिल्दा कतिपय कुलले त्यो पनि हेर्छन्।

नेवार समाजमा गुठी र दिगु द्यः (कुलदेवता) ले कुल छुट्याउँछ; किरात, मगर, गुरुङ, तामाङ, थारू लगायतमा थर, समेत, फैद वा रु जस्ता आफ्नै कुल-प्रणाली छन्। यस्ता समुदायमा गोत्रको ठाउँ कुलले लिन्छ र विवाहको नियम पनि कुलकै आधारमा हुन्छ।

कुलदेवता कुल वा वंशले पुस्तौँदेखि पुज्दै आएको देवता हो - मस्टो, कालिका, बराह, भुमे, दिगु द्यः जस्ता। एउटै थरका फरक कुलका कुलदेवता फरक हुन सक्छन्, त्यसैले संग्रहमा दिइएका नाम उदाहरण मात्र हुन्।